Fazla mesai nedir?
İş Kanunu'na göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir (4857 m.63). Bu sürenin üzerindeki çalışmalar fazla çalışma sayılır ve %50 zamlı ödenir. İş sözleşmenizde haftalık çalışma süresi 45 saatten az belirlenmişse, sözleşme süresinden 45 saate kadar olan çalışmalar fazla sürelerle çalışma sayılır ve %25 zamlı ödenir (4857 m.41, Fazla Çalışma Yönetmeliği m.3–4).
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Önce saat ücreti bulunur. Kanun “saat başına düşen ücret” der ama aylık ücreti saate çevirecek bir bölen belirlemez; uygulamada aylık brüt ücret 30 gün × 7,5 saat = 225 saate bölünür. Hesaplayıcıda bu bölen bir ayardır ve değiştirebilirsiniz.
Fazla çalışma ücreti = saat ücreti × 1,5 × fazla çalışma saati · Fazla sürelerle çalışma ücreti = saat ücreti × 1,25 × saat
Fazla mesai ücreti ücretin bir parçasıdır; SGK ve işsizlik primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir. Hesaplayıcı net ek ücreti, ek brütün o ayın bordrosuna eklenmesiyle oluşan net farkı olarak bulur; böylece vergi dilimi de hesaba katılır.
Örnek fazla mesai hesabı
Aylık brüt ücreti 40.000 TL olan, Mart ayında 20 saat fazla çalışma yapan ve bir genel tatil gününde çalışan bir çalışan için:
- Saat ücreti: 40.000 ÷ 225 = 177,78 TL
- Fazla çalışma: saat ücreti × 1,5 × 20 = 5.333,33 TL
- Genel tatil çalışması: 40.000 ÷ 30 × 1 = 1.333,33 TL
- Toplam ek brüt: 6.666,67 TL
- Kesintiler sonrası net ek ücret: 4.766,07 TL
Bayram ve genel tatil çalışması
Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılmazsa o günün ücreti tam ödenir; çalışılırsa ayrıca bir günlük ücret daha ödenir (4857 m.47). Yani bayramda çalışan işçi o gün için toplam iki günlük ücret alır. Arife günleri ve 28 Ekim 13.00'ten itibaren yarım gün sayılır.
| Tarih | Tatil | Süre |
|---|---|---|
| Yılbaşı | 1 gün | |
| Ramazan Bayramı arifesi (13.00’ten sonra) | yarım gün | |
| Ramazan Bayramı 1. gün | 1 gün | |
| Ramazan Bayramı 2. gün | 1 gün | |
| Ramazan Bayramı 3. gün | 1 gün | |
| Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı | 1 gün | |
| Emek ve Dayanışma Günü | 1 gün | |
| Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı | 1 gün | |
| Kurban Bayramı arifesi (13.00’ten sonra) | yarım gün | |
| Kurban Bayramı 1. gün | 1 gün | |
| Kurban Bayramı 2. gün | 1 gün | |
| Kurban Bayramı 3. gün | 1 gün | |
| Kurban Bayramı 4. gün | 1 gün | |
| Demokrasi ve Millî Birlik Günü | 1 gün | |
| Zafer Bayramı | 1 gün | |
| Cumhuriyet Bayramı arifesi (13.00’ten sonra) | yarım gün | |
| Cumhuriyet Bayramı | 1 gün |
2027'de Ramazan Bayramı 9–11 Mart (arife 8 Mart), Kurban Bayramı 16–19 Mayıs (arife 15 Mayıs) tarihlerindedir.
Fazla mesai kuralları
- Yıllık sınır: Bir işçiye yılda en çok 270 saat fazla çalışma yaptırılabilir (4857 m.41).
- Yazılı onay: Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı alınır (Yönetmelik m.9).
- Yuvarlama: Yarım saatten az süre yarım saat, yarım saati aşan süre bir saat sayılır (Yönetmelik m.5).
- Serbest zaman: İşçi isterse ücret yerine fazla çalıştığı her saat için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalıştığı her saat için 1 saat 15 dakika serbest zaman kullanabilir; bu süre altı ay içinde kullandırılır (Yönetmelik m.6).
- Yasaklar: Kısmi süreli çalışanlara, 18 yaşından küçüklere, gebe ve emziren işçilere fazla çalışma yaptırılamaz (Yönetmelik m.8).
Gece çalışması ve hafta tatili
Gece dönemi en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar sürer ve gece çalışması 7,5 saati geçemez (4857 m.69). Gece çalışması ve hafta tatilinde çalışma için mevzuatta ayrı bir zam oranı yoktur; varsa iş sözleşmenizde ya da toplu iş sözleşmesinde yazar. Hesaplayıcının gelişmiş ayarlarından bu oranları ekleyebilirsiniz.